Ogólne zasady korzystania ze sztucznej inteligencji (SI) przy pisaniu prac dyplomowych
● Sposób wykorzystania SI musi być zgodny z przepisami prawa oraz z zasadami
obowiązującymi na Uniwersytecie Warszawskim (obecnie – z Uchwałą nr 98
Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie wytycznych
dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia 2 )
● Należy korzystać z systemów SI w sposób, który nie podważa twórczego oraz
samodzielnego wkładu osoby przygotowującej pracę oraz nie narusza zasad
etycznych i integralności akademickiej.
● Wykorzystanie SI nie zwalnia z odpowiedzialności za treść pracy (w tym np. za
ewentualne naruszenia praw autorskich, błędy lub powielanie uprzedzeń).
● W przypadku użycia narzędzi SI do przygotowania pracy dyplomowej autor/ka jest
zobowiązany/a do precyzyjnego opisania tego w treści pracy.
● Możliwość i zakres korzystania z narzędzi SI musi być każdorazowo uzgodniona z
kierującym pracą.
Przykłady niedopuszczalnych sposobów korzystania ze sztucznej inteligencji przy pisaniu prac
- Brak jawności w kwestii sposobu korzystania z systemów SI.
- Bezkrytyczne kopiowanie treści przygotowanych przez systemy SI.
- Opieranie się w pracy na streszczeniach publikacji przygotowanych przez system SI
bez samodzielnego zapoznania się ze streszczanymi publikacjami. - Używanie systemu SI w celu ominięcia programu anty-plagiatowego (np.
parafrazowanie lub tłumaczenie na inny język akapitów z cudzych tekstów bez
odpowiedniego cytowania).
1 Przygotowane na podstawie: Ogólne zasady korzystania ze sztucznej inteligencji (AI) przy pisaniu prac pod kierunkiem dr Emilii Kaczmarek
2 https://dokumenty.uw.edu.pl/dziennik/DURK/Lists/Dziennik/Attachments/134/DURK.2023.98.UURK.98.pdf - Podszywanie się pod styl pisania danego autora/autorki.
Przykłady dopuszczalnych sposobów korzystania ze sztucznej inteligencji przy pisaniu prac (po uzgodnieniu z kierującym pracę)
- Korekta językowa w dowolnym języku (gramatyczna, składniowa itp.; ze
świadomością, że każda treść dostarczona SI może być dalej wykorzystywana w celu
jej trenowania; może też stać się cudzą własnością intelektualną). - Tłumaczenia tekstów napisanych w dowolnym języku (w przypadku cytowania
przetłumaczonego przez system SI fragmentu w pracy, w przypisie należy podać:
tłumaczenie za np. ChatGPT 4.0). - Użycie systemu SI do formatowania i uporządkowania bibliografii (np. ułożenie
alfabetycznie nazwisk autorów/autorek cytowanych artykułów zgodnie z zalecanym
stylem). - Zlecanie i czytanie przygotowanych przez system SI streszczeń lub notatek z książek
czy artykułów naukowych w celu wspomagania wyboru czy warto daną publikację
przeczytać w całości (np. czy jej treść jest adekwatna do tematu danej pracy). - Przedyskutowanie z systemem SI własnych pomysłów i argumentów (ze
świadomością, że każda treść dostarczona SI może być dalej wykorzystywana w celu
jej trenowania; może też stać się cudzą własnością intelektualną). - Pytanie SI o krytyczne uwagi do własnego tekstu (ze świadomością, że każda treść
dostarczona SI może być dalej wykorzystywana w celu jej trenowania; może też stać
się cudzą własnością intelektualną). - Zbieranie informacji (np. zadawanie pytań o objaśnienie pewnych zjawisk czy
naukowych terminów).
Uwaga – informacje podawane przez chatboty SI typu ChatGPT wymagają sprawdzenia w
rzetelnych źródłach (ryzyko poważnych błędów merytorycznych, stronniczości i/lub tzw.
halucynacji)
W szczególności odradzane jest wyszukiwanie literatury i kompletowanie bibliografii w ten
sposób – uwaga na ryzyko wyszukania nieistniejącego źródła (halucynacje)! Należy korzystać
z oficjalnych narzędzi i baz publikacji umożliwiających wyszukiwanie literatury z użyciem
słów kluczowych (np. Google Scholar, PubMed).
Rekomendacje dot. wykorzystania narzędzi SI
Rekomendacje ogólne
- Rekomendujemy nauczycielom akademickim, aby opanowali umiejętność korzystania z narzędzi
SI w stopniu minimalnym (lub wyższym), tak aby móc wspierać studentów w odpowiedzialnym
użyciu tej technologii. - Ze względu na ciągły rozwój technologii, nie rekomendujemy zbyt restrykcyjnego ograniczania i
regulowania korzystania z narzędzi SI. Takie podejście będzie również prowadziło do zwiększenia
tendencji studentów do omijania tych regulacji. - Rekomendujemy zachęcanie studentów do wyszukiwania zastosowań SI, które wspierają uczenie
się, ale nie naruszają fundamentalnych zasad obowiązujących w społeczności
akademickiej/naukowej.
Rekomendacje w zakresie wykorzystania SI w trakcie zajęć - Rekomendujemy rozważenie jako dopuszczalnego wykorzystanie generatywnej SI do:
- tworzenia fikcyjnych danych w określonym formacie do uczenia się ich analizy;
- analizowania danych (np. wielomodalne sztuczne sieci neuronowe jako narzędzie przetwarzania
tekstu, obrazu, dźwięku itp.) z wyłączeniem sytuacji, w których umiejętność analizy danych jest
planowanym efektem uczenia się lub podlega ocenie - tłumaczenia (z wyłączeniem sytuacji, w których umiejętność tłumaczenia tekstu jest planowanym
efektem uczenia się lub podlega ocenie lub innych okoliczności wynikających ze specyfiki
przedmiotu), korekty językowej, sprawdzania poprawności formatowania literatury; - tworzenia zadań/projektów do samodzielnego testowania (np. w nauce programowania);
– tworzenia planu i ogólnej struktury wypowiedzi pisemnych, prezentacji ustnych lub programu
/skryptu komputerowego oraz strukturyzowania, planowania, organizowania pracy z pomocą
sugestii i podpowiedzi (np. wykorzystanie systemów obwarowanych „barierami ochronnymi” – np.
https://cs50.ai/) zamiast generowania gotowych rozwiązań przez „nazbyt pomocną SI” (typowe
chatboty SI).
Rekomendacje w zakresie zasad wykorzystania SI w pracach zaliczeniowych
- Rekomendujemy zmianę formy zaliczenia, jeśli nie można uniknąć ryzyka generowania gotowych
odpowiedzi/rozwiązań przez SI, np.:
- prace/testy wykonywane podczas zajęć zamiast prac domowych z terminem;
- zwiększenie stopnia złożoności pracy zaliczeniowej – wielowątkowość, powiązane ale różnie
ustrukturyzowane części pracy (np. część teoretyczna i praktyczna), osobiste/fizyczne zaangażowanie
w zbieranie danych, podsumowanie dyskusji prowadzonej na zajęciach, osobiste refleksje nt.
wyników pracy itp. - przeniesienie punktu ciężkości z wiedzy na umiejętności – szczególnie na syntezę informacji oraz
rozwiązywanie problemów naukowych i praktycznych.
- Rekomendujemy wszelkie sposoby (np. dyskusja, lektura) uwrażliwiania studentów na problemy
etyczne związane z uczciwością akademicką/naukową, własnością intelektualną i zagrożeniem
wykorzystania przesłanych danych jako danych treningowych przez podmioty zewnętrzne. Należy
również zwrócić uwagę na konieczność raportowania sposobu wykorzystania SI w pracach
zaliczeniowych, a także uwzględniania zasad stworzonych na uczelni i w ramach społeczności
naukowej (np. przez redakcje pism naukowych). - Rekomendujemy poświęcenie czasu na wyjaśnienie ograniczeń narzędzi SI – np. typowych
chatbotów SI, które mogą generować nieprawidłowe i niespójne treści (tzw. halucynacje LLM
wynikające z braku informacji, niewłaściwych instrukcji i/lub samego sposobu działania generatywnej
SI) oraz tych reklamowanych jako usprawnienie przeglądu literatury, które mają tendencję do
pomijania istotnych szczegółów (przy dobrym poziomie uogólniania). - Rekomendujemy wykorzystanie różnych sposobów (np. dyskusja) na uświadomienie studentom,
jak ważne jest uzyskanie kompetencji własnych w zakresie samodzielnej analizy literatury naukowej,
samodzielnego pisania prac naukowych, samodzielnego tworzenia kodu programistycznego itd. (np.
przywołując argument o łatwym zastąpieniu niekompetentnego pracownika „pracownikiem SI”). - Rekomendujemy wykładowcom rozważenie wykorzystanie SI do generowania pomysłów na
projekty studenckie oraz tworzenia alternatywnych wersji pytań testowych, pod warunkiem
przeprowadzenia eksperckiej analizy wygenerowanych treści. - Rekomendujemy bardzo ostrożne podejście do wspomnianych w dokumencie URK „powszechnie
dostępnych narzędzi pozwalających na określenie prawdopodobieństwa nieujawnionego użycia
systemów SI”. Dotychczasowe dane wskazują na bardzo niską wiarygodność takich narzędzi do
automatycznego wykrywania, czy jakiś dokument (esej, program itp.) był wygenerowany przez SI.
Istnieje też wiele programów do oszukiwania takich narzędzi. - Aby uniknąć trudności związanych z błędnym przypisywaniem autorstwa pracy (studentowi lub SI)
rekomendujemy stworzenie innych form weryfikacji autorstwa, np. indywidualnego omawiania prac
ze studentem/studentką. - W przypadku egzaminów przeprowadzanych przy komputerach rekomendujemy niezezwalanie na
korzystanie przez studentów z prywatnych laptopów. Rekomendujemy także zmianę formy tych
egzaminów na pisanie na kartkach, o ile laboratorium komputerowe nie dostarcza narzędzi
wykluczających używanie SI (lub kontrolę tego użycia, gdy jest ono dozwolone) w czasie
sprawdzianu. - Rekomendujemy nauczycielom/nauczycielkom akademickim, aby w opisach przedmiotów lub
konkretnych zadań dawać precyzyjne wskazówki dotyczące tego, czy i w jakim stopniu użycie SI jest
dozwolone. Jednocześnie podkreślamy, że zakres dozwolonego użycia SI będzie zapewne różny na
poszczególnych przedmiotach, na co należy zwracać uwagę studentom.